Kendisi, Bingöl’ün deprem riskleri ve alınması gereken önlemler üzerine çarpıcı açıklamalarda bulundu. Prof. Dr. Görür ile yaptığımız bu önemli röportajı, deprem gerçeğini canlı tutmak amacıyla, kesitler halinde önümüzdeki günlerde Bingölxhaber sitesinde paylaşacağız.Güncelleme çalışmaları nedeniyle geciken röportaj ve ilgili haberleri de şimdi yayınlıyoruz. Bingöl için hayati önem taşıyan bu bilgilere tüm okuyucularımızın dikkatle takip etmesini öneriyoruz.
Bingölxhaber Soru:
Hocam Bingöl ile ilgili her fırsatta çok ciddi uyarılarda bulunuyorsunuz. İki ayrı fay hattının kırılabileceğinden bahsediyorsunuz. Hocam Bingölü bekleyen tehlike nedir, bir kez daha dinleyebilir miyiz?
Prof.Dr. Naci Görür:
Bingöl’ün tektonik konumu çok özel bir yere sahiptir. Yeryüzünde nadir rastlanan bir konumda bulunur. Türkiye’nin ana fay hatlarından biri olan Kuzey Anadolu Fayı, Yunanistan’dan başlayarak Marmara Denizi’nden geçip Erzincan üzerinden Bingöl Karlıova’ya kadar uzanır ve sağ yönlü doğrultu atımlı bir faydır. Bu fay, bir levha sınırıdır; kuzeyinde Avrasya Levhası, güneyinde ise Anadolu Levhası bulunur ve Karlıova’da son bulur. Burada ayrıca Doğu Anadolu Fayı da bulunur. Yaklaşık 600 km uzunluğunda olan bu fay, sol yönlü bir fay olup İskenderun Körfezi’ne kadar uzanır. İskenderun Körfezi’ne doğru ilerleyen kısmı Ölüdeniz Fayı olarak bilinir. Bu fay da Arap Levhası ile Anadolu Levhası arasında bir sınır teşkil eder.Türkiye, farklı levhaların bir araya geldiği bir coğrafyada yer alır; Avrasya, Anadolu, Afrika ve Arap Levhaları birbirine komşudur. Levhaların hareketi, bu sınırlar boyunca büyük depremler üretir. Kuzey Anadolu Fayı, dünyanın en fazla deprem üreten faylarından biridir ve hareketi boyunca yılda yaklaşık 2,5 cm, Doğu Anadolu Fayı ise yılda yaklaşık 1 cm hareket eder. Bu hareketler faylarda stres birikimine yol açar. Anadolu Levhası batıya doğru hareket ettikçe, bu hareket bir kısmı Kuzey Anadolu Fayı boyunca, bir kısmı ise Doğu Anadolu Fayı boyunca gerçekleşir.Karlıova’nın bulunduğu bölge, tektonik olarak aktif ve yoğun bir fay hattı ağına sahiptir. Burada Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu Fayları kesişir. Karlıova, Bingöl, Tunceli ve çevresi Türkiye’nin en yoğun fay hatlarının bulunduğu bölgeler arasındadır. Karlıova’da meydana gelebilecek bir deprem Bingöl ve Tunceli’yi etkileyebileceği gibi, Tunceli’deki bir deprem de Karlıova’ya etkide bulunur. Çünkü bu bölge, doğrultu atımlı fayların kırılmasından kaynaklanan etkileşim sahasıdır. Örneğin, Maraş veyaMalatya’da Doğu Anadolu Fayı üzerinde oluşan bir deprem, stresin bir kısmını fayın uç noktalarına doğru aktarır. Malatya veya Maraş depremlerinde kırılmayan uç, Doğu Anadolu Fayı’nın kuzeydoğu ucu olan Karlıova’ya stres transfer eder ve belirli bir zaman sonra bu stres birikimi depreme yol açabilir.Kuzey Anadolu Fayı üzerinde Karlıova civarında uzun zamandır büyük bir deprem meydana gelmemiştir. 1794 civarında Yedisu Fayı’nda bir deprem olmuştur ve bu fay yaklaşık 250 yılda bir deprem üretme eğilimindedir. Bu süre dolmuş durumda olduğundan dolayı Karlıova’da her an bir deprem beklenmektedir. Bu durum özellikle Bingöl ve çevresi için riskli bir dönem anlamına gelir. Yer bilimciler, bu bölgedeki depremlere dikkat çektiğinde bazı yerel yönetimler hazırlık çalışmalarına başlamıştır. Örneğin, Tunceli’de valilik, şehri depreme hazırlamak için çalışmalar yürütmektedir. Bu gibi çalışmalar, ileride yaşanabilecek depremlerde insanların hayatını kurtarmaya yönelik hayati adımlar olarak değerlendirilmelidir.
Bingölxhaber Soru:
Hocam Bingöl ile ilgili birkaç konuşmanızda, Bingöl-Karlıova-Erzincan arasına, bir de Bingöl-Göynük arasındaki fay hattına dikkat çekiyorsunuz. Birine 7.4, diğerine de 7,0 şiddetinde deprem üretebileceğini söylüyorsunuz. Hatta eli kulağında, her an kırılabilir diyorsunuz. Sizin bu açıklamalarınızın ardından çoğu kez sallandık. Ara ara depremler oldu ve hâlâ oluyor. Sizin şuan ki öngörünüz nedir? Kaç şiddetinde bir deprem bekliyorsunuz?
Prof. Dr. Naci Görür:
Erzincan ile Karlıova arasında bulunan Yedisu Fayı’nda minimum 7.2 büyüklüğünde bir deprem bekleniyor. Daha önceki depremler de aynı büyüklükteydi; bu da Anadolu’daki fayların uzunluklarına ve özelliklerine göre bu tür depremleri üretebileceklerini gösteriyor. Bu nedenle, Karlıova’da beklenen depremin büyüklüğü de 7’nin üzerinde, yaklaşık 7.2 civarında olacaktır. Üstelik, bu depremler birbirini etkileyen özellikler taşır. Örneğin, Yedisu Fayı’nda olacak bir deprem, Erzincan ile Karlıova arasındaki fay hattında gerçekleşirse, Bingöl’ü de etkileyecektir.1939 Erzincan Depremi’nin 1971 Bingöl Depremi’ni tetiklemesi buna iyi bir örnektir. Arada mesafe olsa da, bu tür büyük depremler enerji transferi yapar ve geometrik olarak bağlantılı faylara bu enerjiyi iletebilir. Bu nedenle, Erzincan’ın doğusunda olacak bir deprem Karlıova’ya uzaktan da olsa etki eder ve Karlıova’ya kadar fay hattını kırabilir. Bingöl de bu süreçten etkilenir.Yedisu Fayı’nda olabilecek bir deprem Bingöl’ü etkilerken, Göynük-Karlıova arasındaki bir kırılma da Yedisu Fayı’na doğru enerji iletebilir. Bu bakımdan, bölge kritik bir noktadadır. Sizin orada meydana gelecek bir deprem çevredeki tüm bölgeleri etkileyecektir; çünkü Doğu Anadolu ve Kuzey Anadolu faylarının kesişim noktasında yer alıyorsunuz. Böyle bir durumda, Erzurum ve daha doğudaki şehirler, hatta Güneydoğu Anadolu bölgesinin bazı yerleri de depremi güçlü şekilde hissedecektir. Bu durum AFAD ölçekte bir afet olmayabilir, ancak özellikle dayanıksız binalar için yıkım riski bulunur. Karlıova ve çevresinde olacak bir deprem çevredeki il ve ilçeleri ciddi şekilde etkileyebilir.
Bingölxhaber Soru:
Hocam, Yedisu’da olacak bir deprem çevre illeri etkiler diyorsunuz. Peki aynı şiddette mi etkiler?
Prof. Dr. Naci Görür:
Şiddet başka, büyüklük başka bir şeydir. Örneğin, 7.0 büyüklüğündeki bir fayda 7.2 büyüklüğünde bir deprem oldu diyelim. Bu, depremin büyüklüğünün deprem sırasında açığa çıkan enerji miktarı anlamına geldiğini ifade eder. Örneğin, son depremlerde açığa çıkan enerji miktarı yaklaşık 5.000.000 ton TNT’nin patlamasına eşdeğer bir enerjiye sahiptir. 5.000.000 ton dinamitin patlamasına denk bir enerji diyebiliriz. Şimdi, 7.0 büyüklüğündeki bir fayda 7.2’lik bir deprem olduğunda yaklaşık 3 milyon ton, yani 2.800.000 ton dinamit patlamasına eşdeğer bir enerji açığa çıkar. Bu enerji bir anda açığa çıkar ve bu da Karlıova’yı ciddi şekilde etkiler. Hatta Doğu Anadolu Fayını bile tetikleyebilir. Tetiklemese bile, bu fayın etkisi Bingöl’e kadar ulaşır. Yani Doğu Anadolu Fayı kırılmadan bile 7.0 büyüklüğünde bir fayda kırılan depremin etkisiyle Bingöl’de belirli ölçüde afet görülebilir. Peki şiddeti ne olur? Diyelim ki Karlıova’ya yakın bir bölgede, Erzincan arasında, şiddeti yaklaşık 9 olan bir deprem oluşabilir. Bu durumda, Bingöl’de bu etki olsa olsa 8 şiddetinde olur; yani tahmini olarak söylüyorum. Dolayısıyla, orada ciddi bir deprem olduğu için Bingöl’de de şiddet çok azalmayacaktır. Çok uzağa gittikçe şiddet azalabilir ancak, eğer 7.0 büyüklüğündeki fay Karlıova’ya kadar kırılırsa, Bingöl’e olan şiddet etkisi 7-8 şiddetinden aşağı olmayacaktır diye düşünüyorum.
Gazeteci Ferit Demir Soru:
Naci hocam yıllardır deprem konusunda uyarıyor. Özellikle son bir yıldır da Tunceli ve Bingöl’e dikkat çekiyor. Benim hocama sorum şu; En son Kale’de bir deprem oldu biliyorsunuz, 6 civarındaydı. Bu deprem Bingöl’de ve Tunceli bölgesinde beklediğiniz depremleri tetikleme kapasitesine sahip mi? Bir de Yedisu Nazımiye fayı uzun yıllardır kırılmamış. Yine Malatya ovacık fayı sanıyorum 200 yıldan fazladır kırılmamış. Bu faylar Türkiye için, Doğu Anadolu için, Tunceli için ve Bingöl için neyi ifade ediyor. Bunların zamanı çok yakın mı?
Prof. Dr. Naci GÖRÜR:
Şöyle diyelim: Tunceli, adeta bir fay dörtgeninin içinde yer alıyor. Batısında Ovacık fayı, kuzeyinde Kuzey Anadolu Fayı, doğusunda Doğu Anadolu Fayı ve güneyinde Nazımiye fayları gibi fay hatları mevcut. Tunceli bu fayların arasında kalıyor. Ancak Kuzey Anadolu Fayı ve Doğu Anadolu Fayı dışında, diğer fayların özelliklerini tam olarak bilmiyoruz. Yakın zamanda, arkadaşlarım, Doç. Dr. Cengiz Dökmeci ve Tunceli Üniversitesi’nde çalışan başka bir akademisyenle birlikte bu faylarla ilgili çalışmalara başladılar. Söz konusu faylarda deprem periyotları oldukça uzun; örneğin, Malatya ile ilgili en son büyük deprem M.Ö. dönemde meydana gelmiş. Bu bölgedeki faylar enerjiyi çok yavaş biriktiriyor, dolayısıyla depremler de çok uzun aralıklarla oluşuyor.Malatya’da, bu fayların deprem üretme periyotları üzerinde ciddi çalışmalar yapılması gerekiyor. Valilik ve TÜBİTAK gibi kurumların bu tür çalışmalar için kaynak ayırması şart. Bilim insanları olarak amacımız, bu fayların ne zaman aktif hale gelebileceğini anlamaktır. Özellikle Kuzey Anadolu Fayı üzerinde bulunan Yedisu fayının tehlikesi artık açık bir şekilde biliniyor. Yedisu fayı en son 1794 yılında kırıldı, ve bu fayın 250 yıllık bir periyoda sahip olduğu öngörülüyor. Buna göre 2044 gibi bir tarih hesaplanabilir. Ancak 1939 Erzincan depremi ile bu fay hattına enerji transfer edildiği için, kırılmanın daha erken gerçekleşme ihtimali de var. Yani, bu fay birkaç yıl, hatta bir yıl içinde bile kırılabilir. Bunun için zaman hesaplamalarına fazla takılmamalıyız; önemli olan bu bölgelerde deprem dirençli şehirler inşa etmektir. Bingöl, Doğu Anadolu Fayı’nın tam üzerinde yer alıyor, Karlıova ise Kuzey Anadolu Fayı ve Doğu Anadolu Fayı’nın kesişme noktasında bulunuyor. Dolayısıyla, hangi fay kırılırsa kırılsın, bu bölgeler mutlaka etkilenecektir. Bu nedenle Bingöl Valiliği, Karlıova Kaymakamlığı ve yerel yöneticiler bilimsel gerçekleri dikkate almalı. Bilim dünyası, depremin tam zamanını bilmediğimiz için, vakit kaybetmeden yerleşim yerlerini deprem dirençli hale getirmeyi öneriyor.Eğer sorularınız varsa, yarından itibaren Bingöl Valiliği ya da Karlıova Kaymakamlığı’nın neler yapabileceğini anlatabilirim. Deprem dirençli şehir oluşturmanın yolları belli, ancak bu süreç yönetimle ilgili birçok farklı zorluk içerebilir. Ancak her şeyden önce, halkın can güvenliği sağlanmalı ve bu konuda önlemler alınmalıdır. Önemli olan, Karlıova ve Bingöl’ü deprem dirençli hale getirmektir.
02:00
News
GÜNDEM
GÜNDEM
GÜNDEM
GÜNDEM
